MOTYL I ŚMIERĆ, JIRINA HAUKOVA

Tom Motyl i śmierć powstał w czasie normalizacji i był napisany jako forma zapisu procesu godzenia się ze śmiercią obojga rodziców (ojciec zmarł w roku 1968, matka w 1969). Był to pierwszy tom autorki, który nie miał szans na oficjalne wydanie ze względu na to, że w roku 1970 jej twórczość została oficjalnie zakazana. Tom złożony jest z wierszy napisanych w latach 1965-1975, choć strona tytułowa podaje zakres dat 1970-1975. Po raz pierwszy ukazał się w samizdatowej, bibliofilskiej edycji w nakładzie dziesięciu egzemplarzy w roku 1975. Od tego czasu doczekał się jeszcze dwóch podziemnych (przed 1989) i dwóch oficjalnych wydań. Pierwsza część tomu dotyczy doświadczenia najbardziej osobistego: śmierci rodziców oraz bliskich, a także bezpowrotnego pożegnania z dzieciństwem; wyraża także mocne powątpiewanie w aktualność istniejącego języka i możliwość wyrażenia i przekazania za jego pomocą wewnętrznych przeżyć. Część druga, skupiona na wspomnieniach, staje się punktem wyjścia do rozważań o trwałości sztuki, ale i o powtarzaniu się ludzkiego życia w życiach dalszych pokoleń po perspektywie śmierci, mamy cień nadziei na nowe (choć już nie nasze, a inne) życie. W tej części żegna się autorka również z życiem pełnym podróży i poczuciem bycia częścią szerokiej kultury europejskiej, co można odczytywać jako refleksję wydarzeń w Czechosłowacji po roku 1968. Ostatnia część przenosi czytelnika ze sfery doświadczeń osobistych do sfery abstrakcji, stając się przestrzenią do namysłu nad sensem sztuki, pozycją człowieka w przyrodzie, a także rozważań o obecnym stanie ludzkości i świata. Choć bezwzględna w swoich diagnozach, daje jednak nadzieję wszystko to bowiem: i śmierć, i problemy osobiste, i problemy społeczne, niczym jest w perspektywie wiecznego trwania kosmosu. W części tej dochodzi też do swego rodzaju rehabilitacji języka przez jego rekonstrukcję i eksplorowanie jego asocjacyjnej i konotacyjnej mocy.

Wydanie tomu Motyl i śmierć Jiiny Haukovej w przekładzie Wojciecha Marca

zostało wsparte Nagrodą Krakowa Miasta Literatury UNESCO (KMLU).