RELIGIJNOŚĆ I NIERELIGIJNOŚĆ W UJĘCIU CONTINUUM...

Religijność i niereligijność w ujęciu continuum na Pomorzu Zachodnim i Pomorzu Gdańskim. Socjologiczna analiza porównawcza

Praca jest socjologiczną analizą porównawczą religijności i niereligijności w dwóch regionach: na Pomorzu Zachodnim i Pomorzu Gdańskim. Punktem wyjścia jest koncepcja continuum, która pozwala traktować zjawiska religijne i niereligijne nie jako kategorie binarne, lecz jako różne punkty na wspólnym spektrum postaw wobec religii od zinstytucjonalizowanej religijności, poprzez religijność sprywatyzowaną, aż po obojętność religijną i irreligijność.

Na podstawie porównania regionalnego wykazano, że na Pomorzu Gdańskim silniej zaznacza się tradycyjna, instytucjonalna forma religijności polegająca na lojalności wobec Kościoła i autorytetów, podczas gdy na Pomorzu Zachodnim większe znaczenie ma religijność sprywatyzowana, której podstawą jest indywidualny wybór i dystans wobec instytucji. Obojętność religijna, choć ogólnie niska, na Pomorzu Zachodnim częściej wiąże się z antyklerykalnym dystansem, a na Pomorzu Gdańskim przybiera formę marginalnej wiary bez przynależności. Irreligijność ma z kolei odmienny profil: na Pomorzu Zachodnim rozpięta jest między wrogością a postulatami laickiej tolerancji, natomiast na Pomorzu Gdańskim skupia się na jednoznacznej negacji religii jako zjawiska społecznie szkodliwego. Ponadto, wyniki badań ujawniają nie tylko regionalne zróżnicowania, ale także nowe zjawiska takie jak wyraźna defeminizacja religijności wśród młodych kobiet oraz ścisłe powiązanie postaw religijnych z poglądami politycznymi co otwiera nową perspektywę interpretacyjną dla socjologii religii w Polsce.

Prezentowana monografia to porównawcze, kontekstualne i modelowe ujęcie religijności i niereligijności, polegające na operacyjnym zastosowaniu koncepcji continuum oraz na integracji perspektywy socjologii religii z teorią systemów i rynku religijnego. Na podstawie przeprowadzonej analizy wykazano, że religijność i niereligijność w badanych regionach nie są prostymi opozycjami, lecz stanowią dynamiczne układy znaczeń, które odzwierciedlają lokalne procesy sekularyzacji, indywidualizacji i redefinicji roli religii we współczesnym społeczeństwie.